चरित्रे / आत्मचरित्रे / व्यक्तिचित्रे

'असंगत नाटकांमधून वसलेलं विसंगत गाव. पण ते वसवताना वापरलेलं असतं वास्तव जीवनातलं सुसंगत साहित्य. आपला सामाजिक भवताल, आपलं राजकीय वर्तमान ठसे अन् खुणा उमटवत असतात या गावामधून. महानिर्वाण, महापूर, बेगम बर्वे अशा अनवट नाटकांनी मराठीच नव्हे तर भारतीय रंगभूमीला वेगळं वळण देणारे प्रख्यात नाटककार सतीश आळेकर यांनी आपल्या रंगभूमीवरील कारकिर्दीचा आणि आपल्या नाट्यकृतींचा उलगडलेला अनोखा प्रवास गगनिका

'भारतीय खगोलशास्त्राचा पाया आर्यभटाने रचला, आणि त्याचा कळसाध्याय भास्कराचार्यांनी लिहिला. हा गणितशिरोमणि आठशे वर्षांपूर्वी निवर्तला, पण गणिताच्या इतिहासात तो अजरामर झाला. आजही त्यांची लीलावती गणितज्ञांना मोहिनी घालते आणि भास्कराचार्यांच्या उत्तुंग प्रतिभेची साक्ष देते. कुशाग्र बुध्दिमत्ता, गणिती विद्वत्ता, पांडित्य आणि कवित्व, अशा गुणांचा सुरेख संगम, असे होते त्यांचे व्यक्तित्व. सह्यगिरीच्या कुशीत जन्माला आलेला हा गणिती, भारतीय संस्कृतीचे एक रत्न होते यात शंकाच नाही. सन २०१४ मध्ये भास्कराचार्य यांच्या जन्माला ९०० वर्षे पूर्ण होत आहेत. त्यानिमित्त त्यांची ओळख सर्वसामान्यांना व्हावी म्हणून त्यांना गणकचक्रचूडामणि भास्कर ही पुस्तकरूपी मानवंदना.

भारतीय खगोलशास्त्रस्य आद्य : रचयिता अस्ति आर्यभट्ट : किन्तु तस्य क्ल्शाध्याय : तु भास्कराचार्येण लिखित : अष्टाशतवर्षपूर्वम् एष : गणितशिरोमणि : दिवंगत : गणितविषयस्य इतिहासे स : अजरामर : अभवत् तस्य लीलावतीग्रन्थे विद्यमानं गणितविषयकं ज्ञानं अद्यापि आधुनिकान् जनान् अपि सम्मोहयति तथैव भास्कराचार्यस्य उत्तुड्.गाया : प्रतिभाया : परिचयं ददाति कुशाग्रा बुद्धिमत्ता, विद्वत्ता, पांडित्यं, कवितत्वं एतेषां नैकानां गुणानां समुच्च्या : नाम भास्कराचार्य : भारतीयसंस्कृत्या : एकम् अद्वितायं रत्नं खलु एष : चतुर्दशत्यधिकएकादशेशते ख्रिस्ताब्दे, सह्यकुलाचलाश्रिते ग्रामे स : अजायत अद्य नवशतवर्षाणि अतीतानि भास्कराचार्यस्य कार्य परिचय : आधुनिकान् जनान् मयैवकरणीय: इति अनेन विचारेण अहं प्रेरित : अतएव 'कविवृन्दवन्दितपद : श्रीभास्काराचार्य :' इति अनेन ग्रन्थरूपेण भास्कराचार्येभ्य : मया दत्ता एषा मानवंदना

महात्मा गांधी जन्मशताब्दी महोत्सवाच्या प्रसंगी केवळ भारतातच नव्हे, तर सा-या जगभर त्यांचे पुण्यस्मरण होत आहे. केवळ राजकारणी पुढारीच नव्हेत; तर गायक, नर्तक, चित्रकार, शिल्पकार सारेच जण शब्द, स्वर, रंग, रेखा, अभिनय ह्यांतून आपली कृतज्ञता व्यक्त करीत आहेत. गांधीजींचे आपणावर तर मोठे ॠण आहे. त्यांनी दाखवलेल्या मार्गावरून आपण चालू शकलो नाही, हा त्यांचा दोष नव्हे. गांधीजींच्या चरित्राचे हे लेखन ही त्यांच्या चरणी वाहिलेली माझी लहानशी फुलाची पाकळी आहे. ज्यांना इंग्रजी वाचता येत नाही, अशा मराठी वाचकांसाठी मी हे चिमुकले पुस्तक लिहिले आहे. हे पुस्तक वाचल्यावर गांधीजींच्याविषयी अधिकारी लेखकांनी लिहिलेली चरित्रे वाचण्याची आणि त्यांचे तत्त्वज्ञान अधिक बारकाईने समजून घेण्याची इच्छा झाली, तर माझ्या ह्या लेखनकामाचे चीज झाले, असे मला वाटेल. पु. ल. देशपांडे

'बर्ल्ब नाही'