संकीर्ण

रामायण-महाभारतासारख्या प्राचीन महाकाव्यांचा जो विविध दृष्टीकोनातून चिकित्सक अभ्यास होत आहे, त्यामुळे त्याकाळचे समाजजीवन, राजकीय स्थित्यंतरे, व्यक्ती-त्यांचे स्वभाव, गुणदोष, स्त्री-पुरूष संबंध इत्यादी गोष्टींबाबत नवी नवी माहिती उजेडात येत आहे. शाप आणि वर हे महाभारत ग्रंथाचे केवळ शोभनीय पैलू नसून ते अंगभूत असे अविभाज्य भाग आहेत. रामायण घडले ते दशरथाने कैकयीला दिलेल्या वरांमुळे आणि महाभारत साकारले ते देवव्रताच्या प्रतिज्ञेतून. रामायणात ६१ शाप आणि ८४ वर आहेत तर महाभारतातील शापांची संख्या १४७ असून वर २७२ आहेत. शपथा, प्रतिज्ञा, सत्यक्रिया,आशीर्वाद, आकाशवाणी यांचे प्रमाणही उपेक्षणीय नाही. ग्रंथरचनेतील या सर्वांचे स्थान आणि योजना महत्त्वपूर्ण आहे. व्यास-वाल्मिकीसारख्यांना शाप / वराची योजना करण्याची आवश्यकता का भासली असावी ? ही संकल्पना कशी उदयास आली ? शाप / वर देण्याचा अधिकार कोणाला, केव्हा आणि कसा प्राप्त होऊ शकतो ? अतिरिक्त उपयोगाने शाप / वर निष्फळ होतात काय ? कोणत्या वैशिष्टयांमुळे त्यांचा एवढया विपुल प्रमाणात उपयोग करण्यात आला ? साहित्यदृष्टया शाप / वर यांचे मूल्य काय ? हे या ग्रंथाचे अलंकार, विभ्रम की अविभाज्य अंग ? त्यांच्याविषयी समाजाला इतके जबरदस्त आकर्षण का वाटावे ? इत्यादी अनेक प्रश्न हे ग्रंथ वाचताना मनात येतील. या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याचा हा एक प्रयत्न आहे.

' पातंजलयोगदर्शन - एक अभ्यास -- विविध संदर्भग्रंथांचा समावेश केल्यामुळे हा अभ्यासग्रंथ अतिशय श्रीमंत झाला आहे. ज्या आनंदापासून तो उमलला आहे, त्या आनंदाचे शिंपण लेखकाच्या शब्दातून होत आहे. आनंद ॠषींची भाषाशैलीही अलंकृत व नितळ आहे. त्यांच्या झरणीतून अनेक वेळा ओशोंचा झरा वाहतो आणि वाचक स्वत:ला विसरून त्यात डुंबायला लागतो. -मा अमृत साधना फीचर संपादक, ओशो टाइअिम्स, पुणे. --आनंद ॠषींनी--विषयाची उकल करताना दुर्बोधता, क्लिष्टता, संस्कृतप्रचुरता टाळून जास्तीत जास्त सुलभ व सोप्या शैलीत विषयाची मांडणी, अनेक उदाहरणांसहित केली आहे.-- हा ग्रंथ वाचनीय, मननीय व चिंतनीय आहे, यात शंका नाही. --योगायार्च श्रीकृष्ण व्यवहारे संपादक, ठाणे -योगतरंग, ठाणे. --डॉ. मिकाओ उसुई यांच्या रेकी या योगोपचार पध्दतीचा पातंजल योगावरच्या ग्रंथात समावेश करणारे आनंद ॠषी हे पहिलेच लेखक असावेत. आनंद ॠषींनी योगशास्त्राबाबत मूलभूत विचार करून, सामाजिक, नैतिक, आध्यात्मिक इत्यादी विविध दृष्टिकोनातून योगसूत्रांचा अर्थ लावण्याचा प्रयत्न केला आहे. ग्रंथ वाचनीय व्हावा याकडे त्यांनी विशेष लक्ष पुरविले आहे. - डॉ. अर्जुनदास बात्रा (निवृत्त) तत्त्वज्ञान - प्राध्यापक पुणे विद्यापीठ. --योगसूत्रांच्या अर्थाच्या सूक्ष्म छटा, अध्याहृत अर्थ उलगडून दाखविण्यात लेखक यशस्वी झाला आहे. लेखकाचा हा सखोल अभ्यास ओशोंच्या अंतर्बोधावर आधारलेला असल्यामुळे, प्रस्तुत युगाच्या संदर्भात तो समकालीन आहे. --स्वामी सत्य वेदांत कुलगुरू, ओशो मण्टिवर्सिटी, पुणे. '