कवितासंग्रह

करुणेला काट्यांत बांधणा-या कोंडवाड्याला धर्म कधी म्हणू नये मानवतेचा मुडदा पाडणा-या क्रौर्याला शौर्य कधी म्हणू नये माणसांना व्होटबँक' बनवणा-या व्यवस्थेला लोकशाही म्हणू नये ते आणि आपण' अशा भेदभिंतींना घर कधी म्हणू नये दुरावा मनाचा वाढवी, त्याला स्तोत्र कधी म्हणू नये अनिष्ट प्रथा, कर्मठता, शोषण, अज्ञान अन् दारिद्र्य यांत पिचत असलेल्या समाजाच्या प्रगतीसाठी उमटलेला संवेदनशील सूर

काळाच्या एकाच बिंदूवर कवी प्र.द. कुलकर्णी उभे आहेत. तिथूनच त्यांच्या मनात एकाच वेळी भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळ यांचे विविध विभ्रम उभारून येत आहेत; जसा काळ, तसे त्याचे डिमेन्शन, तशी त्याची भाषा आणि तसे त्याचे सांगणे असते. एकाच कवीने तीन वेगवेगळ्या काळांच्या पटावर नजर ठेवून आयुष्याचे जे तत्त्वज्ञान तयार केले आहे, ते जगण्याचा हिशेबच. हा कवितासंग्रह कवीच्या जगण्याचा वैचारिक लेखाजोखा आहे. अर्थात हे तटस्थ तत्त्वज्ञान नव्हे. त्यात अंतस्थ तगमग आहे, आयुष्याला बसलेले चटके आहेत, त्यातून आलेला विद्रोह आहे, प्रेम आहे, आई-वडिलांविषयी आणि घराविषयीची कृतज्ञता आहे, एक कळकळ अन् व्याकुळता आहे आणि हातातून काही निसटून गेल्याचे कधीही कमी न होणारे दु:ख आहे. विश्वव्यापी माणूसपणाची घुसमटही आहे. अनेक संग्रहांच्या गर्दीमध्ये अगदी वेगळी असलेली ही कविता कवीविषयी एक वेगळेच काव्यनिधान निर्माण करते हे नक्की. अरुण म्हात्रे

ही आहेत वेगवेगळी चित्रे. काही कणचित्रे, काही क्षणचित्रे, काही स्मरणचित्रे, काही कल्पनाचित्रे. काही अतीतात खोल बुडी मारणारी, काही भविष्यक्षितिजापार डोकावणारी. काही आजच्या नैमित्तिक आयुष्याची. काही चिरंतनाला स्पर्श करण्याची असोशी बाळगणारी. या पानांवर साकारलेल्या रेखा-शब्दांच्या या चित्रांत भरलेले रंग अर्थांचे या चित्रांची रचना भावभावनांची अन् मुक्त कल्पनांची. अशा नित्यनूतन चित्रचौकटींनी सजलेला कॅनव्हास

श्रीधर देशपांडे यांचं भावविश्व कवितेच्या अंगभूत वृत्तींनी व्यापलेलं आहे. त्यात स्वगतं आहेत, स्वत:ला पडणारे प्रश्न आहेत, असण्या-नसण्यातल्या भीतीचं भिरभिरलेपण आहे, जगण्यातल्या विरामचिन्हांच्या नोंदी, प्रार्थना आहेत, आटलेल्या मायेच्या स्मृती आहेत - असं बरंच काही आहे. कुठल्याही संकटांत प्रेमाचे बंध टिकोत, छपरं गळोत; पण पाठीशी भिंत असो आणि आटल्या मायेला पूर येवो, असं साकडं घालणारी ही कविता आहे. या कविता वाचताना आपल्याही मनात प्रार्थना उमटतात. ज्यातून शुष्कतेला ओल मिळो, घराच्या पायाला नजर न लागो, पक्ष्याला घर लाभो - असं वाटत राहतं. गणेश विसपुते

उंटाचे सौंदर्य समजायला वाळवंटाचे डोळे लागतात... वाळवंटावर प्रेम करायला उंटाचा जन्म लाभावा लागतो... स्तालिन माझ्या स्वप्नात आला तो माझ्या स्वप्नात आलाय की मी त्याच्या स्वप्नात गेलोय, यावर मी चर्चा सुरू केली तेव्हा मिशीमध्ये अडकलेला चहा फुर्र फुर्र करत उडवत चक्क हसला आणि म्हणाला पेरेस्त्रोइका... पेरेस्त्रोइका... अनोळख्या देशातून आलेले अनोळखी पक्षी अगदी बिनधास्त न चुकता का येतात असे ? कोठून येतात ? कोठे जातात ? कोणता निरोप ते ठेवतात बरोबर आणि कोणती गाणी ? दत्तप्रसाद दाभोळकरांच्या कवितांमधील काही ओळी...

फुलांनी बहरलेली नाजूक डहाळी वा-याच्या झुळकीने चांदण्यात थरथरावी, तसेच काहीसे श्री. हिमांशु कुलकर्णी यांची कविता वाचताना मला सतत जाणवत राहिले. अतिशय संवेदनशील मनाचा तो उत्कृष्ट आणि कोमल आविष्कार आहे. स्वत:कडे लक्ष आकर्षून घेण्यासाठी या कवितेला कसलीही नवी टूम लपेटून घेण्याची जरुरी वाटत नाही. आवाज मोठा करून ती कानावर आदळण्याचा सोस बाळगीत नाही. तिला स्वत:चीच सोबत पुरते. ती आयुष्याकडे उघड्या डोळ्यांनी पहाते. भोवतीच्या वास्तवाचे प्रखर भान तिला आहे. पण असे असूनही तिचा प्रकृतिधर्मच असा आहे की, स्वत:शीच हळुवारपणे गुणगुणल्यासारखी ती व्यक्त होते. हा प्रकृतिधर्म म्हणजे तिचे खानदान आहे. या प्रकृतिधर्माशी सुसंगत अशी सूचकता श्री. हिमांशु कुलकर्णी यांच्या कवितेत अगदी स्वाभाविकपणे आली आहे. मंगेश पाडगावकर

अशी सहजच नाही फुलली माझी कविता सगळी पानझड सोसावी लागली तिला कुरूप वाटावे अस्तित् वच अवघे इतके निष् पर्णही व् हावे लागले तिला अंत:करणातली सल तिने मूकपणे सोसली विजनवासात ती निमूट राहिली आर्ततेच् या खोल मातीत ती आपसूक रुजली दु:खाच् या बोडक् या फांदीवर मग गाभ् यातून उमलली सोसल् या तिने थंडपणे तप् त उन् हाच् या झळा अथांग अंधारात वावरताना सृजनाच् याही कळा आनंदमयी केला तिने वेदनेचा हुंकार आशावादी राहिली ती पचवताना नकार भावनांच् या दुष् काळातही एकेक हिरवी काडी शोधून विणलेला, बाभळीवरला खोपा माझी कविता म् हणजे डोंगरकपाऱ्यातून, ग्रीष् मकाहिली सोसून, फुलणारा एकला देवचाफा. देवचाफ्याच्या फुलासारख्या शुभ्र, नितळ, नाजूक अन् निरागस नजरेनं भावविश्व न्याहाळणाऱ्या - मनातल्या सच्च्या भावनांना प्राणस्वर बनवून शब्दांच्या ताटव्यांत फुलवणाऱ्या - अंतर्नादाचे आर्त सूर साकारणाऱ्या अंतर्मनाच्या तारा छेडणाऱ्या कविता.