नाटक / नाट्यविषयक

'लोकांना कलावंतांना भेटण्याची, बघण्याची जाम क्रेझ. आणि दुसरी क्रेझ? स्वत: टीव्हीवर, पडद्यावर झळकायची. मग रिअँलिटी शोज पॉप्युलर होतात. इव्हेंट मॅनेजमेंटसाठी टीम जमा होतात. पैशाचे पाणी अन् प्रसिध्दीचे वारे वाहतात. पण या पैसा अन् प्रसिध्दीला भुलून आपण पिढयानपिढयांच्या कलेलाच तोतया ठरवत नाही ना? कलाकाराच्या मोजमापासाठी कलेच्या सोन्याच्या नाण्याऐवजी बाकीच्याच कवडयारेवडयांचा विचार करत नाही ना? आपल्या वेगवेगळया सोंगांतून आजच्या बेगडी आयुष्यावर अन् त्यातल्या दांभिक दुटप्पीपणावर झगझगीत झोत टाकणारा'

हसवाफसवी चा प्रयोग पाहणे ही एक उच्च दर्जाची निखळ करमणूक तर आहेच, पण ज्यांना अभिनय या कलेबद्दल आस्था आहे, त्यांच्या दृष्टीने तर दिलीप प्रभावळकरांचा हा प्रयोग पाहणे म्हणजे एक आदर्श वस्तुपाठच आहे. आंगिक, वाचिक, हार्य इत्यादी अभिनयाच्या सर्वांगांचे इतके प्रत्ययकारी दर्शन प्रभावळकरांनी हसवाफसवी मध्ये घडवलेले आहे की, ह्या नाट्यप्रयोगाचे बारकाईने, सूक्ष्मतेने अवलोकन करणे म्हणजे अभिनयकलेसंबंधीचा एक वर्षभराचा अभ्यासक्रम पुरा करण्यासारखे आहे ! - डॉ. श्रीराम लागू

मीरा: मि. नेने, मुलांच्या एकेका वयाचा खास असा गुणधर्म असतो. लहानपणी आपल्या पालकांइतके शक्तिवान पालक जगात कोणाचेच नसतील, असंच मुलांना वाटत असतं. ते वयच तसं असतं. पण आणखीही एक वय असतं. कोणत्याही पूर्वसूरींची पुण्याई न मानण्याचं वय. या वयात, आपल्या पालकांइतके वेडे पालक जगात कोणालाही लाभले नसतील, असंच मुलांना वाटतं. बहुतांशी वेळा या प्रतिक्रिया टोकाच्या असल्या, तरी क्वचित प्रसंगी त्या सत्यही असू शकतात.

'परमेश्र्वराचा कॉम्प्यूटर हे या पुस्तकाचे शीर्षक वाचल्यानंतर या लिखाणाचा विषय माणूस हाच असावा हा आपला तर्क बरोबर आहे. पृथ्वीवरील सर्व जीवसृष्टीत आपण वेगळे आहोत असे मनुष्याला वाटते, ते त्याच्या सर्वस्पर्शी जाणिवेमुळे. या जाणिवेमुळे माणसाला शब्द सुचला आणि त्याची भावसृष्टी प्रचंड विस्तारली. असे वेगळेपण असले तरी प्रत्येक प्राणिमात्राची शरीराची आसक्ती हा स्थायीभाव पण त्याच्या सोबतीला आहेच. शरीर आणि जाणिव यामुळे सदैव अस्वस्थ असलेल्या माणसाच्या मनात अनेक प्रश्न निर्माण होतात आणि द्वंद्वे उभी राहतात. मनुष्य यातून घडला- आजही असाच घडत आहे. प्रत्येकाच्या मनात उभ्या राहणा-या अशा प्रश्नांचा आणि माणसाच्या घडण्याचा मागोवा परमेश्र्वराचा कॉम्प्यूटर या लिखाणात घेतला आहे. लेखकाला वाटते की स्वत:च्या मनात डोकावण्याचाच हा एक अनुभव आहे. संवाद स्वरूपात मांडलेले हे लिखाण नाटक होते का का चिंतननाट्य ? काही का असेना-आपण वाचा आणि स्वत:च्या मनात डोकावण्याचा प्रत्यय आणि आनंद मिळतो का - तसेच लिखाणाचा शेवट हा माणसाच्या जाणिवेच्या मर्यादाच व्यक्त करितो का- हे सर्व आपणच ठरवा.

'आपली नाटकं लोकांना आवडावी, या करताच केवळ आपण नाटकं लिहिली; तर आपल्याला खूपच खोटं सांगावं लागतं. सर्वसाधारणपणे म्हणायचं तर जिथं सुरक्षित वाटतं, अशी रंगभूमी लोकांना आवडते. म्हणजे गोष्टी सहज-सोप्या असाव्या आणि फार अस्वस्थ करणाऱ्या नसाव्या अशी रंगभूमी. दुसर् या शब्दात सांगायचं तर लोकांना नाटक पाहायला जाऊन त्यांचा वेळ वाया घालवायचा असतो. जे घडणार आहे ते त्याच्या पद्धतीनं घडू देण्याच्या मार्गात आपण काहीही आणू शकत नाही. बापरे! हे प्रेक्षकांच्या दृष्टीनं फार अवघड होणार आहे असं मी स्वत:ला सांगायला सुरुवात केली, तर मी माझ्या निसर्गदत्त शक्तीचा आणि कौशल्याचा नाश करीन. एडवर्ड अल्बी अपयशाचा धोका पत्करणं हा प्रायोगिकतेतला महत्त्वाचा भाग. हा धोका पत्करून आपली निसर्गदत्त शक्ती अन् कौशल्य जिवंत आणि सुस्थितीत राखणारी मुंबईची प्रायोगिक रंगभूमी. तिच्या तीन दशकांच्या इतिहासाचा दस्तऐवज - प्रायोगिक रंगभूमी : तीन अंक

'स्तानिस्लावस्की ! जगभरच्या रंगकर्मींसाठी एक अत्यंत आदरणीय नाव. अभिनय ही केवळ रंगमंचावर सादर करण्याची कला नसून स्वेच्छेने निवडलेले जीवितकार्य होय, अशी त्याची धारणा़. या जीवितकार्याची पूर्वतयारी आत्मशुध्दीपासून होते, अशी त्याची श्रध्दा़. रंगमंचावरचा सहजसुलभ वावर, प्रभावी शब्दफेक, अर्थपूर्ण विराम यांविषयी त्याने केलेले मार्गदर्शन म्हणजे रंगमंचकला. स्तानिस्लावस्कीची ही अजरामर मार्गदर्शनदीपिका आता मराठीत सादर. '